मराठी साहित्याच्या नभांगणात असंख्य तारे चमकले, पण त्यामध्ये एक तारा असा होता, ज्याच्या प्रकाशात मायेची ऊब होती आणि शब्दांत अक्षरांचे लेणे होते आणि त्या होत्या शांताबाई शेळके. केवळ एक कवयित्रीच नाही, तर एक संवेदनशील मन आणि साहित्याची मोठी समृद्ध परंपरा जपणारी एक ‘अक्षरधनी’ म्हणजे शांताबाई. काल त्यांची पुण्यतिथी होती त्यांना विनम्र अभिवादन .
ती निळ्याशिवाय, पक्ष्यांच्या गुंजनात,
शब्दांची विण, सवंगिणींचे सुगंधी गाणं।
कविता, कथा, कादंबऱ्या, व्यक्तिचित्रे, मुलाखती, समीक्षा आणि प्रस्तावना. तसेच, त्यांनी इंग्रजी चित्रपटांच्या भाषांतरात मदत केली आणि वर्तमानपत्रांमधील सदरांसाठी लेखनही केले.शांताबाईंचे काव्य म्हणजे भावनेचा ओलावा. त्यांनी आयुष्यातील साध्या-साध्या घटनांना कवितेच्या परिघात बांधले. त्यांच्या लेखणीतून उतरलेली प्रत्येक ओळ ही वाचक आणि काव्य रसिकांच्या काळजाला भिडणारी ठरली. निसर्ग, प्रेम, विरह, आणि मानवी नात्यांची गुंतागुंत त्यांनी अत्यंत साध्या पण प्रभावीपणे शब्दांत गुंफली.
सकाळी पानावर नाचती सरी, चवती भावनेचे लव,
कवितेतील हात धरून, चालते जीवनाची चलव।
“रेशमाच्या रेघांनी, लाल काळ्या रेशानी, किंवा
या नभीच्या पटावर, कोण ही लिहितो?” सारख्या काव्य
ओळींतून जाणवणारी निसर्गाची गूढता आणि सृष्टीच्या निर्मात्याबद्दलची जिज्ञासा, हेच शांताबाईंच्या काव्याचे मोठेपण होते.
त्यांनी गीतकार म्हणून अमीट ठसा उमटवला.शांताबाईंचे काव्य केवळ पुस्तकांच्या पानांवर मर्यादित राहिले नाही, तर ते सुरांच्या साथीने घराघरात पोहोचले. मराठी चित्रपटसृष्टीला त्यांनी अनेक अजरामर गीते दिली. भावगीत असो वा चित्रपट संगीत, शांताबाईंच्या शब्दांनी गाण्याला एक उंची प्राप्त करून दिली. त्यांच्या शब्दांतून व्यक्त होणारी सहजता हीच त्यांच्या प्रतिभेची खरी ओळख होती.
तुमच्या आठवणींच्या पलिकडं, मी गातोच कुणी तरी संगीत,
शांताबाईंचे शब्द जरी म्हणिले, जीवनात उभा राहतं फक्त गीत।
संवेदनशीलता,स्त्रीमनाच्या भावनांचे प्रतिबिंब त्यांच्या काव्यात प्रकर्षाने जाणवते. त्यांनी ज्या नाजूक भावना, लाज, घाव आणि उभी राहण्याची ताकद दर्शवली, ती स्त्रीवाचकांनाच नव्हे तर सर्व वाचकांना समर्ध करते.
अस्सल मराठी शब्दांचा वापर करून त्यांनी काव्याला एक अभिजात दर्जा दिला. साधी वाक्यरचना, नेमके शब्द, आणि अर्थभरलेले प्रतिमान — हे सर्व त्यांच्या लेखणीतून नेहमी झळकते.बालगीते, भावगीते, अभंग, आणि कथा यांसारख्या विविध साहित्यप्रकारांत त्यांनी मुक्तपणे संचार केला. प्रत्येक प्रकारात त्यांनी तिथल्या श्रोत्याला जुळवून घेणारी भाषा वापरली.
त्याचे साहित्य आपल्याशी संवाद साधत असते. त्यांच्या कवितेत एक प्रकारचे ‘घरपण’ आहे. आयुष्याच्या वाटेवर कधी दु:ख आले, तर त्या कवितेच्या आधाराने सावरल्या, आणि जेव्हा आनंद आला, तेव्हा त्यांनी तो शब्दांनी वाटून घेतला.
त्यांच्या काव्याचा प्रवास हा माणुसकीचा प्रवास आहे. त्यांनी कधीही शब्दांची अतिशयोक्ती केली नाही, तर जे सत्य आहे, तेच अतिशय सुंदर पद्धतीने मांडले. म्हणूनच आजही जेव्हा आपण त्यांची गाणी ऐकतो किंवा कविता वाचतो, तेव्हा मनात एक प्रकारची शांतता आणि तृप्ती मिळते.
शांताबाई शेळके हे नाव केवळ एका व्यक्तीचे नाही, तर ते एका साहित्यिक कालखंडाचे प्रतीक आहे. त्यांनी आपल्या लेखणीने मराठी भाषेला जे वैभव दिले, ते नेहमीच जिवंत राहील. साहित्याच्या या प्रवासात शांताबाईंची जागा कोणीही भरून काढू शकणार नाही. त्यांच्या शब्दांची ही किमया, पुढच्या पिढ्यांनाही अशीच प्रेरणा देत राहील शब्दांच्या या अथांग सागरात, शांताबाई, तुमची लेखणी नेहमीच एक दीपस्तंभ बनून उजळत राहील,
