प्राचार्य शिवाजीराव भोसले हे महाराष्ट्राच्या वैचारिक, शैक्षणिक आणि वक्तृत्वपरंपरेतील एक तेजस्वी नाव होते. त्यांच्या निधनानंतरही त्यांची वाणी, त्यांचे चिंतन आणि त्यांची संस्कारमूल्ये आजही मराठी मनावर अधिराज्य गाजवत आहेत. एका असामान्य वक्त्याच्या, व्यासंगी शिक्षकाच्या आणि संवेदनशील विचारवंताच्या स्मृतींना विनम्र अभिवादन.
सातारा जिल्ह्यातील कलेढोण या छोट्याशा गावात १५ जुलै १९२७ रोजी त्यांचा जन्म झाला. ग्रामीण पार्श्वभूमीतून आलेल्या या प्रतिभावंताने शिक्षणाच्या बळावर मोठी झेप घेतली. मुधोजी कॉलेज, फलटण येथे प्राचार्य म्हणून त्यांनी दीर्घकाळ काम पाहिले आणि पुढे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचे कुलगुरू म्हणूनही त्यांनी शैक्षणिक नेतृत्व दिले. शिक्षणक्षेत्रातील त्यांचे कार्य केवळ पदांपुरते मर्यादित नव्हते; ते विद्यार्थ्यांच्या जडणघडणीसाठी, मूल्यसंस्कारांसाठी आणि बौद्धिक प्रगल्भतेसाठी अखंड झटत राहिले.
शिवाजीराव भोसले यांचे खरे सामर्थ्य त्यांच्या वक्तृत्वात होते. त्यांच्या आवाजात भारदस्तपणा होता, भाषेत सौंदर्य होते, आणि विचारांत स्पष्टता होती. छत्रपती शिवाजी महाराज, स्वामी विवेकानंद, बाबासाहेब आंबेडकर, संत तुकाराम, भारतीय संस्कृती, धर्म, नीती आणि जीवनमूल्ये या विषयांवर त्यांनी केलेली व्याख्याने अनेक पिढ्यांना दिशा देणारी ठरली. अवघड तत्त्वज्ञान ते सहज, रसाळ आणि हृदयस्पर्शी शैलीत मांडत; म्हणूनच त्यांची भाषणे केवळ ऐकली जात नसत, तर अनुभवली जात.
त्यांची साहित्यसंपदा देखील तितकीच समृद्ध होती. यक्षप्रश्न, दीपस्तंभ, हितगोष्टी, जागर आणि इतर ग्रंथांमधून त्यांनी जीवनविचार, समाजभान आणि मानवी मूल्यांचे भान जागवत ठेवले. त्यांच्या लेखनात उपदेशाचा कोरडेपणा नव्हता, तर अनुभवाची उब होती; आणि त्यामुळेच त्यांचे शब्द वाचकांच्या मनात दीर्घकाळ रुंजी घालत राहिले.
आज त्यांच्या पुण्यस्मरणानिमित्त त्यांचे स्मरण करताना एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवते: प्राचार्य भोसले हे केवळ एक व्यक्तिमत्त्व नव्हते, तर एक चालते-बोलते विद्यापीठ होते. त्यांनी महाराष्ट्राला विचारांची श्रीमंती, भाषेची शिस्त आणि जीवनाकडे पाहण्याची उदात्त दृष्टी दिली. त्यांचे जाणे ही वैचारिक पोकळी आहे; पण त्यांचा वारसा हा पुढील पिढ्यांसाठी सदैव प्रेरणादायी दीपस्तंभ राहील. प्राचार्य शिवाजीराव भोसले यांच्या स्मृतीस विनम्र अभिवादन. त्यांचे शब्द, त्यांचे संस्कार आणि त्यांचे विचार महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक इतिहासात सदैव उजळत राहतील.
