महिलांचे आरोग्य बळकट करण्यासाठी आणि महिलांमधील कर्करोगांचे प्रमाण कमी करण्यासाठी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल म्हणून, केंद्र सरकार लवकरच देशव्यापी पॅपिलोमाव्हायरस (HPV) लसीकरण कार्यक्रम सुरू करणार आहे, जो देशाच्या सार्वजनिक आरोग्य सेवेतील एक निर्णायक पाऊल मानले जात आहे.
या सार्वत्रिक लसीकरणाचे मुळ उद्दिष्ट किशोरवयीन मुलींना गर्भाशय ग्रीवेच्या कर्करोगापासून संरक्षण देणे आहे, जो भारतातील महिलांना होणाऱ्या विविध कर्करोगांपैकी एक मुख्य कर्करोग आहे . सरकारी धोरणात्मकतेचे आणि सार्वजनिक आरोग्यसेवेतील वाढ अशा परिणामांमध्ये रूपांतर करण्याचा सरकारचा दृढ संकल्प या लसीकरणा पाठीमागे दिसून येतो. हजारो कोटी रुपये खर्च करून सरकार देशातील भावी काळात महिलांना होणाऱ्या कॅन्सर पासून बचावासाठी ही लस १४ वर्षांच्या आतील मुलींना दिली जाणार असून दरवर्षी १४ वर्षांच्या सुमारे १.१५ कोटी मुलींना एक विशेष HPV लसीकरण मोहीम राबविली जाईल.
याच महिन्यात सुरु करण्यात येणार असलेली आणि देशव्यापी राबविली जाणारी ही लसीकरण मोहीम “स्वस्थ नारी” च्या दृष्टिकोनाच्या महिलांच्या आरोग्यवर्धनात वाढ करण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचा टप्पा आहे, ज्यामुळे देशातील महिलांच्या आरोग्यसेवेचा पायाभूत सुविधांवर वाढ करून रोगाला प्रतिबंध करणे, संरक्षण प्रदान आणि आरोग्याबाबत सुनिश्चितता प्रदान करतो.
गर्भाशय ग्रीवेचा कर्करोग हा भारतातील महिलांमध्ये दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात सामान्य कर्करोग असून, दरवर्षी सुमारे ८० हजार नवीन रुग्ण आणि ४२ हजारांहून अधिक महिलांचे मृत्यू नोंदवले जातात.
लसीकरण मोहिमेची प्रमुख माहिती
१. लक्ष्य गट प्राथमिक लक्ष्य: १४ वर्षे वयोगटातील किशोरवयीन मुलींनाच तात्काळ प्राधान्य आहेत.
व्यापक व्याप्ती: सरकार अखेर ९-१४ वयोगटातील सर्व मुलींना कव्हर करण्याचे उद्दिष्ट ठेवले आहे, कारण विषाणूच्या संभाव्य संपर्कापूर्वी ही लस दिली गेल्यास ती सर्वात प्रभावी ठरते. ही लस
ऐच्छिक आणि मोफत उपलब्ध आहे.पालकांचे उत्पन्न काहीही असो, सर्व सरकारी आरोग्य सुविधांमध्ये ही लस पूर्णपणे मोफत दिली जाते.
2. लसीकरण कुठे करावे -ही मोहीम सरकारी- प्राथमिक आरोग्य केंद्रात किंवा अन्य ठिकाणी लसीकरण मोहीम आयोजित केली जात आहे आयुष्मान आरोग्य मंदिरे, सामुदायिक आरोग्य केंद्रे (सीएचसी) आणि प्राथमिक आरोग्य केंद्रे (पीएचसी),जिल्हा आणि उपजिल्हा रुग्णालय. शाळांमधील शिबिरे: कधी कधी मुलींना सुरक्षितता प्रदान करण्यासाठी अनेक राज्ये शाळांमध्ये (इयत्ता ५ ते १०) विशेष शिबिरे आयोजित करत आहेत.
3. नोंदणी कशी करावी शिबिरांचा मागोवा घेण्यासाठी त्यांच्या डिजिटल आरोग्य पायाभूत सुविधांचा वापर करत आहे वेगवेगळ्या वेबसाईटचा आणि ॲपच्या माध्यमातून नोंदणी करता येते ही नोंदणी प्रामुख्याने U-WIN पोर्टल uwin.gov.in पोर्टलद्वारे केली जाते (COVID-19 साठी वापरल्या जाणाऱ्या Co-WIN प्लॅटफॉर्म प्रमाणेच).
4.आवश्यक कागदपत्रे: नोंदणीसाठी मुलीचे आधार कार्ड, शाळेचे ओळखपत्र किंवा जन्म प्रमाणपत्र वापरू शकतात.
5. खर्चात बचत: खाजगी क्षेत्रात, HPV लसी (जसे की Gardasil किंवा स्वदेशी Cervavac) प्रति डोस ₹२,००० ते ₹४,००० पर्यंत खर्च येऊ शकतात. ते मोफत केल्याने लाखो कुटुंबांवरील आर्थिक अडचणीचा प्राथमिक अडथळा दूर होतो.
स्वदेशी प्रगती: सध्या गॅवीसोबत भागीदारीद्वारे गार्डासिलचा वापर केला जात असला तरी, भारताची स्वतःची लस, सर्व्वाक (सीरम इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियाने विकसित केलेली), भविष्यातील स्केलिंगमध्ये मोठी भूमिका बजावेल अशी अपेक्षा आहे.
भारताच्या राष्ट्रीय आरोग्य लसीकरण कार्यक्रमात (विशेषतः गार्डासिल आणि स्वदेशी सर्व्वाक) वापरल्या जाणाऱ्या HPV लसी (विशेषतः गार्डासिल आणि स्वदेशी सर्व्वाक) अत्यंत सुरक्षित मानल्या जातात. कोणत्याही लसीप्रमाणे, त्यांचे दुष्परिणाम होऊ शकतात, परंतु हे अत्यंत सौम्य, तात्पुरते असतात आणि 1-2 दिवसात निघून
लसीचे खास असे काही दुष्परिणाम नसून जे आपल्याला इतर लसीकरणानंतर उद्भवतात तेच सामान्य किरकोळ अशा स्वरूपाचे असतात.
१. सामान्य दुष्परिणाम (सौम्य) अंगदुखी हे काही टक्के लस घेणाऱ्यांमध्ये आढळते त्यातून शरीर रोगप्रतिकारक शक्ती निर्माण करत असल्याचे लक्षण आहेत
लस किंवा इंजेक्शन देण्यात येते त्या हातामध्ये तुम्हाला वेदना, लालसरपणा किंवा किंचित सूज दिसू शकते.हलका ताप: कमी दर्जाचा ताप येवू शकतो. डोकेदुखी आणि थकवा: थोडा थकवा जाणवणे किंवा दिवसभर मंद डोकेदुखी जाणवणे. चक्कर येणे किंवा मळमळणे: काही मुलींना इंजेक्शन दिल्यानंतर लगेचच थोडे डोके जड
खबरदारी कोणती घ्यावी?
लसीकरण करण्यासाठी आलेल्या मुलीने किंवा त्यांच्या कुटुंबाने आरोग्य कर्मचाऱ्याला खालील गोष्टींची माहिती द्यावी.
यीस्टची तीव्र ऍलर्जी आहे काय
एचपीव्ही लसीच्या मागील डोसमुळे तीव्र ऍलर्जी झाली होती.
सध्या ती मध्यम किंवा गंभीर आजाराने ग्रस्त आहे का
गर्भवती आहे का (जरी चुकून लसीकरण हानिकारक नाही, परंतु गर्भधारणेदरम्यान त्याची शिफारस केली जात नाही).
महिलांच्या संदर्भात अतिशय महत्त्वाच्या ठरणारे या लसीकरण मोहिमेत आपल्या घरातील 14 वर्षे वयाखालील मुलींना ही लस देऊन त्यांना भविष्यात होणाऱ्या कॅन्सर पासून आपण आजच बचाव करू शकता. त्यासाठी या मोहिमेला आपण भरभरून प्रतिसाद द्याल अशी अपेक्षा.
