अतिशय दुःखद बातमी आहे. महाराष्ट्राचे ज्येष्ठ इतिहास संशोधक डॉ. जयसिंगराव पवार यांचं दुःखद निधन झाले आहे. आज पहाटेच्या सुमारास त्यांचं निधन झाल्याची माहिती आहे. ते 85 वर्षाचे होते. ज्येष्ठ इतिहासतज्ज्ञ, विचारवंत आणि राजर्षी शाहू महाराजांच्या विचारांचे खंदे पुरस्कर्ते डॉ. जयसिंगराव पवार यांची प्रकृती गेल्या काही दिवसांपासून चांगली नव्हती. त्यांच्यावर रुग्णालयात उपचार सुरु होते. अखेर त्यांची आज पहाटे प्राणज्योत मालवली. त्यांच्या निधनाच्या बातमीने “मराठेशाहीचा इतिहासकार हरपला” अशी भावना व्यक्त केली जात .
ज्येष्ठ इतिहास संशोधक, मराठा साम्राज्यातील छत्रपती संभाजी महाराज यांच्या पासून ताराराणी, राजाराम महाराज, संताजी, धनाजी, राजर्षी शाहू छत्रपती, रामचंद्र पंत अमात्य यांच्यापासून
क्रांतिसिंह नाना पाटील यांच्यापर्यंतच्या मराठाशाहीतील रत्नांचा इतिहास लिहिणारे, मराठा इतिहास पुरुषांवरील किटाळ दूर करण्यासाठी अस्सल दस्तऐवजांच्या माध्यमातून वास्तववादी इतिहास जगासमोर आणणारे ज्येष्ठ इतिहास संशोधक जयसिंगराव पवार हे खरे इतिहासकार मानले जातात.
जयसिंगराव भाऊसाहेब पवार हे मराठी इतिहास संशोधनाचे थोर व्यक्तिमत्त्व होते, ज्यांनी मराठेशाही, शिवकाल आणि राजर्षी शाहू महाराजांवर मौलिक संशोधन केले.
त्यांचे प्रारंभिक जीवन सांगली जिल्ह्यातील तडसर या गावी ३० डिसेंबर १९४१ रोजी जन्मलेले डॉ. पवार यांनी १९६४ मध्ये इतिहास विषयात एम.ए. ही पदवी प्रथम श्रेणीत मिळवली.
शिवाजी विद्यापीठाचे पहिले कुलगुरू डॉ. आप्पासाहेब पवार यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांची संशोधनाची सुरुवात झाली; वयाच्या २३ व्या वर्षी मराठा इतिहास विभागात सहाय्यक म्हणून निवड झाली.
प्रमुख संशोधन आणि कार्य वयाच्या २४ व्या वर्षी कोल्हापूरच्या महाराणी जिजाबाई यांचा इतिहास प्रथम प्रकाशित करून त्यांनी ओळख मिळवली; न. रा. फाठक यांनी हा शोधनिबंध सर्वोत्कृष्ट घोषित केला.
‘शिवपुत्र राजाराम महाराज’ हे बृहद चरित्र त्यांचा पहिला मोठा ग्रंथ; यात राजाराम महाराजांच्या राजकीय मुत्सद्देगिरीवर प्रकाश पडला आणि महाराष्ट्र शासनचा पुरस्कार मिळाला.
राजर्षी छत्रपती शाहू महाराजांवर ‘राजर्षी छत्रपती शाहू गौरव ग्रंथ’ लिहून त्यांनी छत्रपती घराण्याच्या इतिहासाला नवे वळण दिले; दादोजी कोंडदेवासारख्या विषयांवरही नवे पुरावे मांडले.
त्यांना विविध पुरस्कार प्राप्त झाले आहेत ज्यात जिजामाता विद्वत्त गौरव, कोल्हापूर भूषण, फुले-आंबेडकर साहित्य पुरस्कार असे अनेक सन्मान मिळाले; इतिहासातील वादग्रस्त मुद्द्यांवर सत्य मांडणी करून सामाजिक जागृती घडवली.
सेवानिवृत्तीनंतरही त्यांनी संशोधन चालू ठेवल त्यांची लेखन शैली संशोधनाधारित, निष्पक्ष आणि समाजप्रबोधक आहे, ज्यात पुराव्यांवर आधारित चिकित्सापूर्ण मांडणी, भावनांऐवजी ऐतिहासिक दस्तऐवज, कागदपत्रे आणि बहुभाषिक स्रोतांचा वापर करून वस्तुनिष्ठ विश्लेषण. जटिल संशोधन सोप्या भाषेत मांडून सामान्य वाचकापर्यंत पोहोचवणे, ज्यामुळे पुस्तके संदर्भग्रंथ बनली. ऐतिहासिक दुर्लक्षित व्यक्तींना (स्त्रिया, नेते) इतिहासात स्थान देणे आणि वंचित घटकांचे कार्य प्रबोधनासाठी उजेडात आणून विविध इतिहासकारांच्या मांडणीचे खंडण करून पुनर्मांडणी करणे, जसे ताराबाई आणि राजाराम महाराजांच्या चरित्रात.
महाराष्ट्र इतिहास प्रबोधिनीच्या माध्यमातून “इतिहास हा राष्ट्रस्य समाजस्य प्रबोधकः” हे सूत्र त्यांच्या लेखनाचे मूळ वैशिष्ट्य
जयसिंगराव पवार यांचे राजर्षी शाहू महाराजांवरील चरित्रग्रंथ (राजर्षी शाहू स्मारक ग्रंथ) मराठीसह इंग्रजी, हिंदी, कोकणी, कानडी, तेलगू, उर्दू, जर्मनसहित सुमारे १२ भाषांमध्ये प्रकाशित झाले आहेत.प्रकाशित भाषाभारतीय भाषा: मराठी, हिंदी, कानडी, कोकणी, तेलगू, उर्दू, गुजराती, सिंधी.परदेशी भाषा: इंग्रजी, जर्मन (जर्मनीच्या विद्यापीठांमध्ये उपलब्ध).प्रक्रिया धराव्यात: चिनी, फ्रेंच, रशियन, इटालियन (अनुवाद पूर्ण, प्रकाशन प्रलंबित).विशेष उल्लेखजर्मन अनुवाद सुधीर पेडणेकर यांनी केला, जो जर्मनीभर पोहोचला; इंग्रजी आवृत्तीची दुसरी आवृत्ती नुकतीच आली. हे ग्रंथ शाहू महाराजांचे कार्य जगभर पोहोचवण्यासाठी महाराष्ट्र इतिहास प्रबोधिनीने प्रकाशित केले.
अशा या थोर इतिहासकार साहित्यिकला आमच्याकडून भावपूर्ण श्रद्धांजली🙏🙏🙏🙏🪻🪻🪻🪻
