दादासाहेब तोरणे आणि दादासाहेब फाळके हे भारतीय सिनेसृष्टीचे जन्मदाते, भारतीय सिनेसृष्टीचा इतिहास हाच मराठी सिनेसृष्टीचा इतिहास होय. त्यामुळे सिनेसृष्टी जरी 100 ची झाली असली तरी झाली बोलपटाची 100 ही अजून पूर्ण बाकी आहे. आलम आरा हा पहिला हिंदी बोलपट ,तर मराठीतील १९३२ मध्ये प्रदर्शित झालेला “अयोध्येचा राजा” हा पहिला मराठी बोलपट. व्ही. शांताराम दिग्दर्शित हा चित्रपट.
हा चित्रपट एकाच वेळी मराठी आणि हिंदीमध्येही “अयोध्येचा राजा” (१९३२) बनवण्यात आला होता, ज्यामुळे तो भारतीय चित्रपटसृष्टीतील पहिला दुहेरी आवृत्तीचा बोलपट बनला.
या चित्रपटात हरिश्चंद्राच्या भूमिकेत गोविंदराव टेंबे, तारामतीच्या भूमिकेत दुर्गा खोटे आणि गंगानाथच्या भूमिकेत बाबुराव पेंढारकर यांनी भूमिका केली होती. या चित्रपटात पहिल्यांदाच एका उच्च कुलीन महिलेने चित्रपटात काम केले होते.
“अयोध्येचा राजा” हा चित्रपट केवळ त्याच्या तांत्रिक कामगिरीसाठीच नाही तर त्याच्या सांस्कृतिक प्रभावासाठी देखील प्रसिद्ध आहे, जो भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या उत्क्रांतीमध्ये एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. शांताराम राजाराम वनकुद्रे अर्थात व्ही. शांताराम हे दिग्दर्शक होते. अयोध्येचा राजा हरिश्चंद्र यांच्या पुराणकथेवर आधारित आहे.
हा चित्रपट हिंदीत अयोध्या का राजा ज्यामध्ये मुन्शी इस्माईल फारोघ यांनी हिंदी संवाद लिहिले, तर पटकथा लेखक एन.व्ही. कुलकर्णी यांनी मराठी संवाद देखील लिहिले. भारतातील पहिला पूर्ण-लांबीचा चित्रपट, राजा हरिश्चंद्र (1913) हा देखील याच कथानकावर बनवला गेला.
महत्त्व
हा चित्रपट केवळ प्रभात फिल्म कंपनीचा पहिला बोलपट चित्रपट नव्हता, तर त्याचे दिग्दर्शक व्ही. शांताराम यांचाही पहिला चित्रपट होता. त्या काळात, तो आवाज, गाणी आणि संवादांमुळे चित्रपट हिट ठरला. ही बाब चित्रपट उद्योगासाठी सामाजिक झेप ठरली, कारण मराठी चित्रपटसृष्टीत उच्च वर्गातील आणि उच्चभ्रू ब्राह्मण कुटुंबातील दुर्गा खोटे यांच्या प्रवेशाने उच्च वर्गातील इतर स्त्रियांना चित्रपटसृष्टीत प्रवेश करण्याचा मार्ग मोकळा केला.
कलाकार.
हरिश्चंद्राच्या – गोविंदराव टेंबे
तारामती – सौ.दुर्गा खोटे
रोहितश्व – दिगंबर
विश्वामित्र – निंबाळकर
जटाधर – बी.देसाई
दासी राणीच्या भूमिकेत- सुशीला
गंगानाथ – बी.पेंढारकर
नारद – विनायक
जी.आर. डोंब – माने
संगीतकार गोविंदराव टेंबे
चित्रपटाची लांबी 2 तास युट्यूब लिंक 👇
