रस्त्यावरील अपघाताचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणात वाढले आहे. त्यात गाड्यांचे प्रमाण वाढले तसे रस्ते देखील गुणवत्ता पूर्ण तयार झाले. असे असले तरी यातून अपघात होऊ नये ही काळजी घेणे आवश्यक असते. तरी मात्र वेगावरील नियंत्रण सुटणे, गाडी अनियंत्रित होणे ,गाडीचे टायर फुटणे यासारख्या प्रकारातून अपघातांच्या मालिका सतत कुठे ना कुठे घडत असतात. यासाठी कांही अंशी जबाबदार असणाऱ्या टायरच्या संदर्भात आपण आज माहिती घेऊया.
गाडीचे टायर तयार करताना ते कोणत्या गाडीला वापरले जाणार आहेत, त्या गाडीत किती वजन असणार आहे ,त्या गाडीचा स्पीड किती असणार आहे या गोष्टी विचारात घेऊन टायरची रचना व निर्मिती केली जात असते. टायर निर्मिती करणाऱ्या कंपन्या ग्राहकांच्या वेगवेगळ्या गरजा विचारात घेऊन टायर बनवतात. गरज असते ती ग्राहकांनी आपल्यासाठी योग्य टायरची निवड करणे याची.
गाडीच्या टायरच्या कडेला (Sidewall) अनेक अक्षरे आणि अंक दिलेले असतात. हे केवळ कोड नसून, टायरची क्षमता आणि वैशिष्ट्ये दर्शवतात.
टायरवर साधारणपणे 205/55 R16 91V अशा प्रकारचा कोड असतो. त्यातील शेवटच्या अक्षराचा (Alphabet) अर्थ खालीलप्रमाणे आहे:
१. स्पीड रेटिंग (Speed Rating)
टायरच्या कोडमधील सर्वात शेवटी असलेले अक्षर हे तो टायर जास्तीत जास्त किती वेगाने सुरक्षितपणे चालू शकतो, हे सांगते.
अक्षर कमाल वेग (km/h)
L १२० किमी/तास
M १३० किमी/तास
N १४० किमी/तास
P १५० किमी/तास
Q १६० किमी/तास
R १७० किमी/तास
S १८० किमी/तास
T १९० किमी/तास
U २०० किमी/तास
H २१० किमी/तास
V २४० किमी/तास
W २७० किमी/तास
Y ३०० किमी/तास
बांधणीचा प्रकार (Construction Type)
टायरच्या साइजमध्ये ‘R’ हे अक्षर असते (उदा. 175/65 R14).
R (Radial): याचा अर्थ हा रेडियल टायर आहे. सध्याच्या बहुतांश गाड्यांमध्ये हेच टायर असतात.
तापमान आणि घर्षण (UTQG Ratings)
टायरवर ‘Temperature’ आणि ‘Traction’ च्या पुढे काही अक्षरे असतात:
Temperature (A, B, or C): टायर उष्णता किती चांगल्या प्रकारे सहन करू शकतो. ‘A’ सर्वात उत्तम मानला जातो.
Traction (AA, A, B, or C): ओल्या रस्त्यावर टायरची पकड (Grip) किती मजबूत आहे, हे यावरून समजते.
इतर महत्त्वाची अक्षरे
T (Tubeless): टायरमध्ये ट्यूब नाही हे दर्शवते.
TWI: Tread Wear Indicator. टायर किती घासल्या गेल्यावर बदलावा लागेल, हे दर्शवणारी खूण.
DOT: हे टायर कोणत्या तारखेला बनला आहे (Manufacturing Date) हे शोधण्यासाठी वापरले जाते.
महत्त्वाची टीप: टायर बदलताना नेहमी कंपनीने सुचवलेल्या ‘स्पीड रेटिंग’चाच टायर घ्यावा, जेणेकरून हायवेवर गाडी चालवताना टायर गरम होऊन फुटण्याचा धोका राहत नाही.
भारतात दरवर्षी साधारणपणे ४,००० ते ५,००० अपघातांचे मुख्य कारण ‘टायर फुटणे’ (Tyre Burst) किंवा टायरमधील दोष असल्याचे समोर आले आहे.
या संदर्भात महत्त्वाची आकडेवारी २०२४ मध्ये भारतात रस्ते अपघातात एकूण १.७७ लाख लोकांचा मृत्यू झाला. यातील ‘वाहन दोष’ (Vehicle Defects) श्रेणीमध्ये टायर ब्लास्ट हा एक मोठा घटक आहे.
हायवेवरील धोके: टायर फुटल्यामुळे होणारे अपघात प्रामुख्याने समृद्धी महामार्ग, यमुना एक्सप्रेसवे आणि पुणे-मुंबई एक्सप्रेसवे सारख्या हाय-स्पीड कॉरिडॉरवर जास्त दिसून येतात. वेग जास्त असल्याने टायर गरम होतात आणि हवा प्रसरण पावून टायर ब्लास्ट होतो.
कारणे: ६०% हून अधिक टायर संबंधित अपघात हे टायरची योग्य देखभाल न केल्यामुळे (उदा. घासलेले टायर वापरणे, कमी किंवा जास्त हवा असणे) होतात.
टायर ब्लास्ट टाळण्यासाठी काही उपाय:
१. टायरचे वय तपासा: टायर वरवर नवीन दिसत असला तरी ५-६ वर्षांनंतर त्यातील रबर कडक होतो. टायरवरचा DOT कोड तपासा.
२. हवेचा दाब (Air Pressure): नेहमी कंपनीने दिलेल्या क्षमतेनुसारच हवा भरा. लांबच्या प्रवासाला निघण्यापूर्वी टायर थंड असताना हवा चेक करा.
३. नायट्रोजनचा वापर: हायवेवर सतत प्रवास करणाऱ्यांसाठी नायट्रोजन हवा उत्तम असते, कारण ती टायरला लवकर गरम होऊ देत नाही.
४. ट्रेड डेप्थ (Tread Depth): टायरवरील नक्षी (Treads) १.६ मिमी पेक्षा कमी झाली असेल, तर तो टायर त्वरित बदलणे सुरक्षित असते.
तुम्ही तुमच्या गाडीचे टायर शेवटचे कधी तपासले होते? गाडीला जसा वेग असतो तसा टायरलाही वेग असतो .त्याचा वेग आपण टायरवर दिलेल्या कोड वरून तपासावा. दहावीस लाखाची गाडी खरेदी करतो मात्र चार पाच हजाराच्या टायर कडे दुर्लक्ष करून मोठी हानी करून घेत असतो. म्हणून संपूर्ण गाडी ज्या टायरवर अवलंबून असते त्या टायर कडे दुर्लक्ष करू नका. गाडीचा वापर कमी असणाऱ्यांचे टायर लवकर खराब होत नाहीत पण ते जर अधिक वर्ष तसेच वापरत राहिले तर टायर मधील लवचिकपणा संपतो आणि टायर फुटण्याचा धोका अधिक संभवतो.
