गणेश चतुर्थी म्हणून ओळखला जाणारा गणेशोत्सव, केवळ भारतातच नाही तर जगभरातील अनेक देशांमध्ये मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो, व्यापक सांस्कृतिक देवाणघेवाणीमुळे हे उत्सव मोठ्या प्रमाणात उत्साहात साजरा केले जातात.
आज महाराष्ट्रातील गावागावासह भारतातील अनेक राज्यात गणेशांचे घराघरात आणि मोठमोठ्या मंडळाच्या मंडपात मोठ्या दिमाखात, वाजत गाजत, ढोल ताशाच्या गजरात आगमन झाले. लातूरमध्ये देखील सर्व मानाच्या गणेश मंडळांनी गणरायाची आराधना करत गणेश मूर्तींची स्थापना केली. गणपती हा बुध्दीचा देवता म्हणून देखील त्याच्या पूजनाचे महत्त्व सर्वत्र मानले जाते.
जगातील अनेक देशात गणेशोत्सव मोठ्या धुमधडाक्यात साजरा केला जातो. त्याचे एक मुख्य कारण म्हणजे जगातील अनेक देशात स्थलांतरित झालेले भारतीय लोक होय. आज अमेरिका, इंग्लंड सारख्या विकसित देशात देखील मोठ्या प्रमाणात धुमधडाक्यात आणि उत्साहात साजरा केला जातो
गणेशोत्सवाच्या जागतिक उत्सवातील ठळक बाबी
अमेरिका आणि युनायटेड किंग्डम
अमेरिका आणि युनायटेड किंग्डम या दोन्ही देशांमध्ये मोठ्या प्रमाणात भारतीय समुदाय उत्साही गणेश चतुर्थी उत्सव साजरा करतात. ग्लासगो (यूके) आणि कॅलिफोर्निया (यूएस) सारख्या शहरांमध्ये सार्वजनिक मिरवणुका, सांस्कृतिक कार्यक्रम, प्रार्थना आणि सर्व पार्श्वभूमीच्या लोकांना एकत्र आणणारी परंपरा आयोजित केली जाते. फिलाडेल्फियामध्ये, हा उत्सव विशेषतः प्रसिद्ध आहे आणि दरवर्षी मोठ्या संख्येने लोक एकत्र येतात.
आफ्रिका आणि मॉरिशस
गणेश चतुर्थी ही मॉरिशसमध्ये सार्वजनिक सुट्टी आहे, जिथे पारंपारिक प्रार्थना, मिरवणुका आणि नद्या आणि समुद्रात मूर्तींचे विसर्जन केले जाते.
दक्षिण आफ्रिकेत, विशेषतः क्वाझुलु-नतालमध्ये या उत्सवात स्थानिक हिंदू संघटनांनी आयोजित केलेल्या प्रार्थना, सजावट आणि विसर्जन असते.
पूर्व आणि आग्नेय आशिया
थायलंड, नेपाळ, कंबोडिया, इंडोनेशिया आणि जपानसह अनेक देशांमध्ये गणेशपूजेच्या जुन्या परंपरा आहेत.
उदाहरणार्थ, थायलंडमध्ये, बौद्ध लोक गणेशाला पूज्य मानतात आणि त्यांना ‘फ्रा फिकनेट’ म्हणतात. स्थानिक विधींसह गणेशाला समर्पित पुतळे आणि मंदिरे या देशांमध्ये सामान्य आहेत.
विधी आणि सांस्कृतिक प्रभाव
बहुतेक जागतिक गणेश उत्सव पारंपारिक भारतीय विधी जसे की प्राण प्रतिष्ठा, आरती (दिव्यांसह भक्तीगीते) आणि विसर्जन (मूर्ती विसर्जन) केले जाते.
उत्सव अनेकदा भारतीय आणि स्थानिक कलांचे मिश्रण करतात – भारतीय शास्त्रीय संगीत स्थानिक वाद्यांसह एकत्र करतात – आणि गैर-भारतीयांना सहभाग घेण्यास प्रोत्साहित करतात, बहुसांस्कृतिक एकतेचा संदेश देतात.
अद्वितीय आंतरराष्ट्रीय वैशिष्ट्ये
यूकेमधील काही शहरे भारतीय परंपरांचे अनुकरण करण्यासाठी स्थानिक नद्यांमध्ये मूर्ती विसर्जन करतात.
मॉरिशस गणेश चतुर्थीला सार्वजनिक सुट्टी म्हणून ओळखते, जी तेथील हिंदू धर्माच्या खोल सांस्कृतिक मुळांना प्रतिबिंबित करते.
आफ्रिकेत, भारतीय नसलेले हिंदू देखील गणेश उत्सवांमध्ये सहभागी होतात, जे भारतीय समुदायाच्या पलीकडे व्यापक आकर्षण दर्शवितात.
गणेशोत्सवासाठी प्रसिद्ध देश
देश स्थानिक नावे/वैशिष्ट्येउल्लेखनीय ठिकाणे
यूके सार्वजनिक उत्सव
लंडन, ग्लासगो, लिव्हरपूलयूएसएमोठे संमेलनफिलाडेल्फिया, कॅलिफोर्निया, डेट्रॉईटमॉरिशससार्वजनिक सुट्टी देशव्यापी
दक्षिण आफ्रिका मोठे भारतीय कार्यक्रम
क्वाझुलु-नताल
नेपाळ विनायक चतुर्थी देशव्यापी
थायलंड फ्राफिकनेट देशव्यापी मंदिरे आणि घरे
इंडोनेशिया मोठ्या प्रमाणात उत्सव
बाली, जावा
जपान गणेशपूजा बौद्ध मंदिरे
कॅनडा टोरंटो, इतर भारतीय डायस्पोरा असलेली प्रमुख शहरे
