अलीकडे नैसर्गिक नारळ पाणी,शुद्ध ज्यूस या नावाने रासायनिक, साखर आणि पाण्याचे प्रमाण जास्त असलेल्या उत्पादनांच्या विक्रीवर मोठ्या प्रमाणात कारवाई सुरू असून या संदर्भात केंद्रीय ग्राहक संरक्षण प्राधिकरणाने शुद्ध नारळ पाणी म्हणून विकल्या जाणाऱ्या उत्पादनाला एक लाखाचा दंड ठोठावला आहे.
केंद्रीय ग्राहक संरक्षण प्राधिकरणाने (CCPA) स्टोरिया फूड्स अँड बेवरेजेसवर त्यांच्या अनेक उत्पादनांवरील “१००% कोवळ्या नारळाचे पाणी”, “१००% नैसर्गिक कोवळ्या नारळाचे पाणी” आणि “१००% ज्यूस” या दाव्यांसंदर्भात दिशाभूल करणाऱ्या जाहिराती आणि अनुचित व्यापारी पद्धतींसाठी १ लाख रुपयांचा दंड ठोठावला आहे.
हा आदेश १८ जून रोजी मुख्य आयुक्त निधी खरे आणि आयुक्त अनुपम मिश्रा यांनी कंपनीविरुद्ध स्वतःहून दाखल केलेल्या (suo motu) प्रकरणात पारित केला.
सीसीपीएला असे आढळून आले की, स्टोरियाच्या नारळाच्या पाण्याच्या उत्पादनाची जाहिरात “१००% कोवळ्या नारळाचे पाणी” आणि “१००% नैसर्गिक कोवळ्या नारळाचे पाणी” अशी केली जात होती, परंतु प्रत्यक्षात त्याच्या घटक घोषणेनुसार त्यात पाणी आणि ९.६% नारळाच्या पाण्याचे सांद्रण (concentrate) होते, जे १००% नारळाच्या पाण्याच्या समतुल्य असून त्यावर ‘पुनर्रचित’ (reconstituted) असे नमूद होते.तसेच, स्टोरियाच्या डाळिंब, मिश्र फळे, आंबा आणि पेरू मिरची या प्रकारांचीही तपासणी करण्यात आली, ज्यांची जाहिरात “१००% ज्यूस” म्हणून केली जात होती. प्राधिकरणाने नमूद केले की, घटक सूचीनुसार ही उत्पादने प्रामुख्याने पाणी होती, ज्यात फळांचा गर किंवा सांद्रता ४% ते १६% दरम्यान होती, सोबतच सफरचंदाच्या रसाची सांद्रता आणि पाणीही होते.
“‘१००% ज्यूस’ या शब्दाचा सामान्य ग्राहकाला एक विशिष्ट आणि सुस्पष्ट अर्थ आहे – याचा अर्थ असे उत्पादन जे पूर्णपणे आणि थेट फळांपासून बनवलेले आहे, ज्यात अतिरिक्त पाणी, साखर किंवा इतर घटक नाहीत,” असे सीसीपीएने म्हटले.डाळिंब आणि मिश्र फळे यांसारख्या नावांच्या वापरामध्येही प्राधिकरणाला त्रुटी आढळल्या, कारण त्यात सफरचंदाच्या रसाची सांद्रता मूळ फळाच्या घटकाएवढ्याच किंवा त्याहून अधिक प्रमाणात होती.
नारळाच्या पाण्याच्या दाव्यावर, सीसीपीएने स्टोरियाचा हा युक्तिवाद फेटाळला की, पॅकच्या मागील बाजूस दिलेली माहिती ग्राहकांना हे उत्पादन पुनर्रचित (reconstituted) आहे हे कळवण्यासाठी पुरेशी होती.सीसीपीएने असेही म्हटले की, स्टोरियाने पुरेशा उत्पादन-विशिष्ट वैज्ञानिक पुराव्याशिवाय “विषाणूचा सामना करते”, “चयापचय सुधारते”, “थकवा दूर करते” आणि “पाण्यापेक्षा वेगाने शरीराला पुनर्जलयुक्त करते” यांसारखे आरोग्यविषयक दावे केले होते.
त्यात असे नमूद करण्यात आले की, कंपनीने डिसेंबर २०२३ मध्ये हे विधान बंद केल्याचा दावा केला असूनही, “विषाणूचा सामना करते” हा दावा सप्टेंबर २०२४ मध्येही स्टोरियाच्या वेबसाइटवर दिसत होता.
प्राधिकरणाने स्टोरियाला त्यांच्या वेबसाइट, पॅकेजिंग आणि ई-कॉमर्स सूचीमधून “१००% कोवळ्या नारळाचे पाणी” आणि “१००% नैसर्गिक कोवळ्या नारळाचे पाणी” हे दावे तात्काळ बंद करण्याचे निर्देश दिले.तसेच, कंपनीला त्यांच्या वेबसाइट आणि ई-कॉमर्स सूचीवर डाळिंब, मिश्र फळे, आंबा आणि पेरू मिरची या प्रकारांसाठी “१००% ज्यूस” हा दावा वापरणे थांबवण्याचे निर्देश दिले.याव्यतिरिक्त, स्टोरियाला त्यांच्या वेबसाइट, पॅकेजिंग आणि ई-कॉमर्स सूचीवर “विषाणूचा सामना करते”, “चयापचय सुधारते”, “थकवा दूर करते” आणि “पाण्यापेक्षा वेगाने शरीराला पुनर्जलयुक्त करते” हे दावे बंद करण्याचे आदेश देण्यात आले.
भविष्यातील जाहिरातींमध्ये, जोपर्यंत उत्पादनाशी संबंधित वैज्ञानिक पुराव्यांद्वारे अशा दाव्यांना समर्थन दिले जात नाही, तोपर्यंत उत्पादनांशी संबंधित कोणताही आरोग्यविषयक किंवा उपचारात्मक लाभ सांगू नये, असेही निर्देश कंपनीला देण्यात आले.
