बालकांना विविध संसर्गापासून वाचवण्यासाठी विविध प्रकारच्या लसी दिल्या जातात.अशा प्रकारचे लसीकरण न केल्यामुळे बांगलादेशातील शंभर पेक्षा अधिक मुले गोवर आजारामुळे दगावली आहेत. एकीकडे तापमान वाढ, प्रदूषणातील वाढ आणि संसर्गजन्य रोगांचा प्रसार यामुळे लहान मुले त्वरित आजारी पडतात . काही वेळेला ते दगावतात सुद्धा. म्हणून लहान मुलांच्या बाबतीत सजग राहून सरकारने निर्धारित केल्याप्रमाणे सर्व प्रकारचे लसीकरण वेळेत आणि पुन्हा पुन्हा करून घेणे अत्यंत गरजेचे वाटते.
लहान मुलांना होणाऱ्या विविध आजारात गोवर हा आजार मोठ्या प्रमाणात होत होता. परंतु भारताने एम.आर. आणि एम. एम . आर. यासारख्या लस्सीच्या माध्यमातून गोवर आजारावर मोठ्या प्रमाणात प्रतिबंध घालण्यात यश मिळवले आहे. तरी देखील भारतात दरवर्षी पाच ते दहा हजार मुले गोवर आजाराला बळी पडून यातील कित्येक मुले गोवर मुळे होणाऱ्या इतर साइड इफेक्ट च्या परिणामातून आपला प्राण गमावतात.
गोवर हा एक अत्यंत संसर्गजन्य विषाणूजन्य आजार आहे. हा Measles या आजारामुळे होतो आणि विशेषतः लहान मुलांमध्ये जास्त प्रमाणात आढळतो. परंतु, हा आजार केवळ मुलांपुरताच मर्यादित नसून, योग्य लसीकरण न झालेल्या कोणत्याही वयोगटातील व्यक्तीला होऊ शकतो.
गोवर होण्याचे मुख्य कारण म्हणजे measles virus नावाचा विषाणू. हा विषाणू संक्रमित व्यक्ती खोकताना किंवा शिंकताना हवेत पसरतो. त्या हवेत असलेले सूक्ष्म थेंब दुसऱ्या व्यक्तीच्या शरीरात गेल्यास संसर्ग होतो. हा विषाणू काही काळ हवेत जिवंत राहू शकतो, त्यामुळे गोवर पटकन पसरतो.
गोवर लहान मुलांमध्ये अधिक का दिसतो याचे मुख्य कारण म्हणजे त्यांची प्रतिकारशक्ती पूर्णपणे विकसित झालेली नसते. तसेच अनेक वेळा लसीकरण वेळेवर झालेले नसते. त्यामुळे लहान मुलांना संसर्ग होण्याची शक्यता जास्त असते. तरीही, मोठ्यांनाही हा आजार होऊ शकतो, विशेषतः ज्यांनी लस घेतलेली नाही.
या आजाराची सुरुवात ताप, सर्दी, खोकला आणि डोळे लाल होणे अशा लक्षणांनी होते. काही दिवसांनी अंगावर लाल पुरळ येतात. तोंडाच्या आत पांढरे डाग दिसू शकतात, जे गोवरचे वैशिष्ट्यपूर्ण लक्षण आहे.
गोवर टाळण्यासाठी सर्वात प्रभावी उपाय म्हणजे लसीकरण. MMR लस वेळेवर घेतल्यास या आजारापासून संरक्षण मिळते. तसेच स्वच्छता राखणे, हात वारंवार धुणे आणि खोकताना किंवा शिंकताना तोंड झाकणे आवश्यक आहे. संक्रमित व्यक्तीपासून दूर राहणे देखील तितकेच महत्त्वाचे आहे.
जर एखाद्या मुलाला गोवर झाला असेल, तर त्याला पुरेशी विश्रांती द्यावी, भरपूर पाणी पाजावे आणि पौष्टिक आहार द्यावा. ताप जास्त असल्यास किंवा इतर लक्षणे वाढल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
लक्षणे
उच्च ताप
सर्दी, खोकला
डोळे लाल होणे
अंगावर लाल पुरळ (rash)
तोंडात पांढरे डाग
खबरदारी (Precautions)
संक्रमित व्यक्तीपासून दूर राहावे
खोकताना/शिंकताना तोंड झाकावे
हात स्वच्छ धुवावेत
गर्दीच्या ठिकाणी जाणे टाळावे
मुलांना स्वच्छ वातावरणात ठेवावे
उपाय (Care & Treatment)
मुलाला पूर्ण विश्रांती द्यावी
भरपूर पाणी व द्रवपदार्थ द्यावेत
पौष्टिक आहार द्यावा
ताप असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याने औषध द्यावे
डोळ्यांची स्वच्छता राखावी
प्रतिबंध कसा करावा? (Prevention)
गोवर टाळण्यासाठी सर्वात प्रभावी उपाय म्हणजे लसीकरण
MMR लस वेळेवर घेणे अत्यंत आवश्यक आहे
लसीकरणाचे वेळापत्रक पाळावे
रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यासाठी संतुलित आहार घ्यावा
निष्कर्ष
गोवर हा गंभीर आजार असू शकतो, पण योग्य काळजी, वेळेवर लसीकरण आणि स्वच्छतेच्या सवयी यामुळे तो सहज टाळता येतो. प्रत्येक पालकाने आपल्या मुलांच्या आरोग्याकडे लक्ष देऊन वेळेवर लसीकरण करून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.
